مجید ضیایی قهنویه

از آنجا که هر چیزی که اطلاق لفظ موجود بر آن صحیح است اطلاق واحد هم بر آن صحیح است می‌فهمیم که وجود و واحد مساوق هستند. حتی کثرت با همه‌ی دوری اش نسبت به طبیعت‌های واحده، قابلیت این را دارد که او را کثرت واحده بنامیم. پس معلوم می‌شود که علم الهی باید در واحد بماهو واحد و لواحق آن بحث کند و لذا به همین مناسبت باید در کثرت و لواحق آن نیز بحث شود.

خود وجود و انیت آن واضح ترین اشیا است از نظر ظهور و کشف،و ماهیت آن به لحاظ تصوری و به لحاظ رسیدن به کنهش مخفی ترین اشیاء است.وجود به لحاظ وضوح و ظهور زیادش غنی ترین مفهوم از تعریف و عام ترین اشیاست. وجود به لحاظ تعین و تشخص متشخص ترین اشیاست. چرا که همه‌ی اشیاء بوسیله‌ی او و بواسطه‌ی اوست که تعین و تشخص می‌یابند و تعین و تشخص هر موجودی به وجود است. اما خود وجود متشخص بذاته و متعین بذاته است.

ثابت شد که حکمت اولی و علم اعلی از احوال موجود بما هو موحود بحث می‌کند و اقسام اولیه‌ی موجود مطلق (بدون اینکه نوع مخصوصی از تعلیمیات یا طبیعیات بشود) در آن بحث می‌شود. [توضیح مطلب این است که فلسفه اولی از احوال موجود مطلق صحبت می‌کند به شرط اینکه متخصص الاستعداد به استعداد طبیعی یا ریاضی نشود. مثلا در علم هندسه از احوال موجود بما هو کم متصل بحث می‌شود و در حساب بما هو کم منفصل و در طبیعیات بما هو ماده؛ اما در فلسفه از وجود مطلق بحث می‌شود من دون تخصیص استعدادش به طبیعی یا ریاضی]

اشراق اول: در قوابل تکوین دانستیم که وجود اشیاء و صدور آن از تدبیر اول (اولین مرتبه‌ی علم) بر دو نوع است؛ نوع اول: ابداع، که صدور وجود است از واجب حق بدون مشارکت جهت قابلیت، و نوع دوم: تکوین که متوقف است بر صلوح قابل. در عنایت حق هم ابداع باید وجود داشته باشد و هم تکوین.پس لازم است که چیزی باشد که پذیرای کون بعد از کون باشد و امری که مصحح و مخصص حدوثی بعد از حدوث و این دو امر یکی ماده است با امکان و استعدادش و دیگری حرکت است با تجددش و اعدادش.

کفایه الاصول

موضوع علم اصول چیست؟

برای تبیین موضوع علم اصول، مرحوم آخوند ابتدا می‌پردازند به این مطلب که به طور کلی موضوع یک علم چه می‌تواند باشد.

موضوع علوم

اینطور بیان می‌کنند که موضوع یک علم عبارت است از آن چیزی که در آن علم از عوارض ذاتی آن بحث می‌شود. عوارض ذاتی یعنی آنچه که به طور مستقیم و بدون واسطه بر آن موضوع حمل می‌شود. مثلا اگر یک علمی از عوارض بدون واسطه عدد بحث کند، مثل زوج و فرد بودن عدد، اول بودن عدد و ...، موضوع این علم عدد خواهد بود.